Tỉ lệ vàng là gì? Ý nghĩa của tỷ lệ vàng trong các lĩnh vực khác nhau

Tỉ lệ vàng được coi là tiêu chuẩn về cái đẹp từ thời Hy Lạp cổ đại cho đến tận ngày nay. Hãy cùng tìm hiểu tỉ lệ vàng là gì và cách ứng dụng trong các lĩnh vực khác nhau qua bài viết sau đây nhé!

Tỉ lệ vàng là gì?

Tỉ lệ vàng trong toán học và nghệ thuật thường được chỉ định bằng ký tự φ (phi) trong bảng chữ cái Hy Lạp. Theo đó, nếu hai đại lượng có tỉ số giữa tổng của hai đại lượng và đại lượng lớn hơn bằng tỷ số giữa đại lượng lớn và đại lượng nhỏ thì được coi là tỉ lệ vàng.

Công thức tổng quát tính tỉ lệ vàng
Công thức tổng quát tính tỉ lệ vàng

Cách tính tỉ lệ vàng: chia 1 đoạn thẳng AB thành 2 phần, trong đó đoạn A dài hơn đoạn B, sau đó lấy tổng A+B chia cho A, nếu kết quả bằng 1.618 thì đó là tỉ lệ vàng.

Công thức tổng quát:

A/B = (A+B)/A = 1.618… = Φ

Như vậy, tỉ lệ vàng được ký hiệu bằng Φ, ký tự thứ 21 của bảng chữ cái Hy Lạp và 1.618 được coi là dãy số tỉ lệ vàng.

Lịch sử hình thành khái niệm tỉ lệ vàng

Nhà điêu khắc, toán học người Hy Lạp Phidias (500 TCN – 432 TCN) được coi là người đã áp dụng tỉ lệ vàng vào thiết kế tác phẩm điêu khắc cho đền Parthenon.

Triết gia Platon (428 TCN – 347 TCN) thì coi tỷ lệ vàng là mối ràng buộc phổ biến nhất trong toán học. Sau đó, nhà toán học Euclid (365 TCN – 300 TCN) đã liên kết tỷ lệ vàng với việc xây dựng ngôi sao năm cánh.

Khoảng năm 1200, nhà toán học Leonardo Fibonacci đã khám phá ra chuỗi Fibonacci, có liên kết trực tiếp với tỷ lệ vàng. Vì chỉ cần lấy hai số Fibonacci liên tiếp bất kỳ thì cũng được tỷ lệ rất gần với tỷ lệ vàng. Các con số càng cao thì tỷ lệ càng tiệm cận với 1.618.

Dãy Fibonacci là dãy vô hạn các số tự nhiên bắt đầu từ 1 và 1, các số tiếp theo sẽ bằng tổng của 2 số đứng trước. Ví dụ: 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610…

Đường xoắn ốc Fibonacci trong dải thiên hà
Đường xoắn ốc Fibonacci trong dải thiên hà

Các con số này cũng có thể được áp dụng cho tỉ lệ vàng hình chữ nhật, gọi là hình chữ nhật Vàng. Hình chữ nhật vàng lại liên quan đến vòng xoắn ốc vàng (đường xoắn ốc Fibonacci). Các đường chéo của hình chữ nhật vàng cắt hai vòng xoắn liên tiếp của đường xoắn ốc này theo tỉ lệ vàng.

Năm 1509, nhà toán học Luca Pacioli đã viết một cuốn sách nhắc đến “tỷ lệ thiêng liêng” này và được minh họa bởi danh họa Leonardo da Vinci. Tỷ lệ vàng cũng thường được áp dụng trong các bức tranh và tác phẩm điêu khắc thời Phục hưng để đạt đến sự cân bằng và vẻ đẹp hoàn mỹ.

Tiêu biểu như danh họa Leonardo da Vinci đã sử dụng tỉ lệ vàng trong nhiều tác phẩm nổi tiếng như: Bữa ăn tối cuối cùng, Vitruvian Man và Mona Lisa. Ngoài ra, còn có một số nghệ sĩ khác như: Michelangelo, Rembrandt, Seurat, Raphael, Salvador Dali.

Bức họa Mona Lisa áp dụng tỉ lệ vàng
Bức họa Mona Lisa áp dụng tỉ lệ vàng

Thuật ngữ Phi(Φ) bắt đầu được nhà toán học người Mỹ Mark Barr đặt ra vào những năm 1900 và tiếp tục phổ biến trong toán học và vật lý. Vào những năm 1980, phi lại được phát hiện trong các tinh thể của một dạng vật chất mới.

Tỉ lệ vàng trong tự nhiên và đời sống

Tỉ lệ vàng trong tự nhiên

Cánh hoa: có thể bạn chưa biết, số lượng cánh hoa trên một số bông hoa như hoa loa kèn (3 cánh), hoa cúc vạn thọ (13 cánh), hoa cúc tây (21 cánh), hoa cúc thường (34, 55, 89 cánh) đều tuân theo trình tự Fibonacci. Người ta tin rằng, mỗi cánh hoa được sắp đặt cho phép tiếp xúc tốt nhất với ánh nắng và các yếu tố khác.

Đầu hạt: hạt của bông hoa thường được sản sinh ở trung tâm, sau đó di chuyển ra ngoài để lấp đầy không gian. Ví dụ, hoa hướng dương.

Nhánh cây: cách hình thành và phân chia của các nhánh cây, hệ thống rễ và tảo là ví dụ tiêu biểu về chuỗi Fibonacci.

Vỏ sò: một số vỏ sò, vỏ ốc là bằng chứng thuyết phục của đường xoắn ốc Vàng.

Các dải thiên hà: dải Ngân Hà sở hữu một số nhánh xoắn ốc có hình dạng giống hệt đường xoắn ốc Vàng và có thể vẽ được hình chữ nhật Vàng trên bất kỳ thiên hà xoắn ốc nào.

Cơn bão: tương tự đạn pháo, các cơn bão thường có hình xoắn ốc Vàng.

Các ví dụ về tỉ lệ vàng trong tự nhiên
Các ví dụ về tỉ lệ vàng trong tự nhiên

Tỉ lệ vàng cơ thể người và động vật

Có nhiều bộ phận trên cơ thể con người đạt được tỉ lệ vàng như khuôn mặt tỉ lệ vàng của một số người mẫu, diễn viên, ca sĩ… nổi tiếng trên thế giới.

Ví dụ, tỉ lệ vàng của khuôn mặt nam như: Robert Pattinson, Henry Cavill, Bradley Cooper, Brad Pitt, George Clooney… Hoặc tỉ lệ vàng của khuôn mặt đẹp phái nữ như: Bella Hadid, Beyoncé, Amber Heard, Ariana Grande, Taylor Swift, Kate Moss…

Nữ diễn viên Amber Heard sở hữu gương mặt tỉ lệ vàng đẹp nhất thế giới
Nữ diễn viên Amber Heard sở hữu gương mặt tỉ lệ vàng đẹp nhất thế giới

Nữ diễn viên Amber Heard sở hữu gương mặt tỉ lệ vàng đẹp nhất thế giới

Tuy nhiên, tỉ lệ vàng khuôn mặt chưa đủ và hiện nay chưa có ai đạt được tất cả các tiêu chuẩn sau đây:

  • Chiều cao cơ thể chia chiều cao từ đỉnh đầu đến đầu ngón tay = Φ.
  • Chiều cao từ đỉnh đầu đến rốn chia chiều dài cẳng tay = Φ.
  • Chiều cao từ đỉnh đầu đến đầu ngón tay chia chiều cao đỉnh đầu đến rốn = Φ.
  • Chiều cao từ đỉnh đầu đến rốn chia chiều rộng đôi vai = Φ.
  • Chiều cao từ hông tới mặt đất chia chiều cao từ đầu gối tới mặt đất =  Φ.
  • Chiều cao từ vai tới các đầu ngón tay chia chiều cao từ khuỷu tay tới các đầu ngón tay = Φ.
  • Chiều cao từ đỉnh đầu đến ngực chia chiều cao đỉnh đầu đến gốc sọ = Φ
  • Chiều cao từ đỉnh đầu đến ngực chia chiều rộng của bụng = Ф
  • Chiều dài của cẳng tay chia chiều dài bàn tay = Ф

Tỉ lệ vàng trong kiến trúc

Các công trình kiến trúc nổi tiếng thế giới áp dụng tỉ lệ vàng bao gồm: Tháp Eiffel (với tỉ lệ chiều cao và chiều rộng là 1.636), Đền Parthenon, Kim tự tháp Ai Cập… hoặc Tháp Rùa của Việt Nam.

Đền Parthenon là công trình tiêu biểu có tỉ lệ vàng trong kiến trúc
Đền Parthenon là công trình tiêu biểu có tỉ lệ vàng trong kiến trúc

Ngoài ra, trong cuộc sống chúng ta cũng có thể bắt gặp tỉ lệ vàng trong logo của Apple, Google, Twitter, Pepsi, Toyota…

Trên đây là tổng hợp thông tin về tỉ lệ vàng. Hy vọng những chia sẻ trong bài viết đã giúp các bạn biết được khái niệm tỉ lệ vàng là gì, cũng như cách sử dụng tỉ lệ vàng trong thiết kế logo, kiến trúc, hội họa… một cách phù hợp nhất nhé!

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *