Thành ngữ phú quý sinh lễ nghĩa là gì? thể hiện quan điểm gì?

Phú quý sinh lễ nghĩa là một câu thành ngữ đã có từ thời xa xưa nhưng cho đến tận ngày nay vẫn giữ được sự đúng đắn. Vậy thì phú quý sinh lễ nghĩa là gì? Nó nhằm thể hiện cho quan điểm nào? Mời bạn đọc cùng với muahangdambao.com khám phá lời giải đáp trong bài viết sau đây của chúng tôi nhé!

Thành ngữ phú quý sinh lễ nghĩa là gì?

Giải thích theo quan niệm xưa

Phú quý sinh lễ nghĩa là một câu thành ngữ mang tính triết lý vô cùng cao. Nó phản ánh những hiện thực khách quan, giúp con người có thể lý giải, cắt nghĩa được các hiện tượng đang diễn ra trong cuộc sống của con người. Muốn hiểu ý nghĩa câu thành ngữ phú quý sinh lễ nghĩa thì ta phải hiểu được “phú quý” và “lễ nghĩa” là gì?

Phú quý sinh lễ nghĩa thể hiện quan điểm gì?
Phú quý sinh lễ nghĩa thể hiện quan điểm gì?

Dựa theo “Đại từ điển Tiếng Việt” do Nguyễn Như Ý chủ biên thì “phú quý” được hiểu là sự giàu có và sang trọng, còn “lễ nghĩa” là những phép tắc, quy định phải tuân theo để cư xử trong gia đình cũng như xã hội sao cho phải đạo với người trên kẻ dưới, theo tư tưởng của Nho giáo.

Khổng giáo lấy sự dạy bảo con người làm chính yếu nên vô cùng tôn trọng tình cảm, khiến người ta bao giờ cũng hàm chứa ở trong tâm trí mọi thứ tình cảm nhân hậu và chân thành nhất.

Muốn hiểu được mọi lẽ phải trái, biết được cách hành xử trong đời thì ai cũng cần phải biết đến lễ nghĩa. Do vậy “lễ” chính là phần đạo đức thực hành trong Nho giáo.

Khởi nguồn, chữ “lễ” cũng chỉ dùng để nói về cách thức thờ thần linh sao cho người ta nhận được phúc lộc nhiều nhất nhưng sau khi suy rộng ra, “lễ” còn bao gồm cả những quy tắc, phong tục tập quán của một xã hội nào đó đã được thừa nhận. Sau chữ “lễ” lại có thêm nghĩa quyền lợi và cả hành vi của con người hợp với đạo lý và luân lý thông thường.

Như thế có thể nói rằng lễ – lý – nghĩa là một mà thôi. “Lễ” chính là cái thực của nghĩa dùng làm tiêu chuẩn căn bản cho hành vi và tùy vào mỗi hoàn cảnh xã hội có thể có sự thay đổi và phát triển, tạo ra nhiều tác dụng to lớn hơn đồng thời giữ và duy trì được đạo đức của con người.

Khổng Tử đã kết luận rằng: “Cái gì không hợp lễ thì đừng có nhìn. Tiếng nào không hợp lễ thì đừng có nghe, lời nào không hợp lễ thì tốt nhất đừng nói, việc nào không hợp lễ thì đừng dại mà làm.”

Còn cổ ngữ thường dạy rằng: “Tiên học lễ, hậu học văn”. Quan hệ giữa lễ với nghĩa thường gắn bó mật thiết với nhau, cái này sẽ làm tiền đề cho cái kia và ngược lại cái kia lại khẳng định cho cái này. Tuy ngày nay có nhiều thay đổi về quan niệm trong xã hội, phong tục, lối sống và văn hóa nhưng những lễ nghĩa đơn giản vẫn là một thứ công cụ để duy trì trật tự xã hội một cách tự giác nhất. Vì con người dù có sống trong xã hội văn minh hiện đại thì vẫn phải gìn giữ được 1 truyền thống tốt đẹp của ngày xưa.

“Lễ nghĩa” đã có từ xa xưa và được lưu truyền đến ngày nay
“Lễ nghĩa” đã có từ xa xưa và được lưu truyền đến ngày nay

Tóm lại, ta có thể hiểu đơn giản rằng, “Phú quý sinh lễ nghĩa” là khi giàu có thường sinh ra những nghi thức không cần thiết. Khi mức sống vật chất đã tạm đủ đầy, con người ta có quan hệ rộng hơn thì những thủ tục, nghi thức trong cuộc sống lại càng cần thiết hơn.

Người xưa vẫn nói “Phú quý sinh lễ nghĩa” là để chỉ mối quan hệ giữa vật chất với tinh thần, muốn có một đời sống tinh thần giàu ý nghĩa hay muốn đối đãi với nhau thật tình cảm thì nhất định phải có năng lực kinh tế. Chỉ khi nào kinh tế phát triển, kinh tế dần dần ổn định thì mới có thể có điều kiện để chăm lo đến đời sống tinh thần được.

Thực chất của “phú quý sinh lễ nghĩa” chính là mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, giữa tồn tại của xã hội và ý thức xã hội hay giữa kinh tế với văn hóa, trong mối quan hệ này thì vật chất, kinh tế sẽ là thứ đóng vai trò quyết định.

Giải thích theo nhà triết học Các-mác

C.Mác đã chỉ ra rằng: “Con người trước hết phải được thỏa mãn ăn, ở và mặc thì mới có thể tham gia các hoạt động liên quan đến chính trị, văn hóa xã hội khác. Vật chất là thứ sẽ quyết định hành vi cũng như thái độ ứng xử của con người. Vật chất chính là nền tảng quan trọng nhất trong các hoạt động của con người.

Con người phải sống, phải tồn tại được thì mới có ý thức để phản ánh về cuộc sống đó, mới phát sinh nên các mối quan hệ xã hội, mới có nhận thức để đưa ra các hành động phù hợp, mới có tư tưởng tốt nhằm cải tạo cuộc sống và thay đổi thế giới tiền đồ.

Thế nhưng trong mối quan hệ này, ý thức cũng có 1 phần tác động nhất định đối với vật chất và đối với sự tồn tại của xã hội. Ý thức thực chất chỉ là sự phản ánh tồn tại xã hội cũng như điều kiện sinh sống của con người. Nếu ý thức đúng sẽ khiến cho con người có hành động đúng. Còn nếu ý thức sai thì sẽ dẫn con người đến những hành động sai trái.

“Lễ nghĩa” trong thời hiện đại
“Lễ nghĩa” trong thời hiện đại

Ý thức con người có thể bị kìm hãm hoặc tạo điều kiện cho xã hội được phát triển. Ý thức còn có thể đem đến những giá trị vật chất vô cùng lớn lao đến cho con người, xuất phát từ các mối quan hệ biện chứng đó thì ta có thể dễ dàng phân ra hai cách tiếp cận, 2 cách hiểu về mối quan hệ giữa “phú quý” với “lễ nghĩa”.

Xem thêm: Thành ngữ: vạn sự khởi đầu nan nghĩa là gì?

Thứ nhất, “phú quý sinh lễ nghĩa”

Trong thời đại hiện nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế thì cuộc sống của con người cũng ngày càng được nâng cao. Thu nhập của con người cũng gia tăng đã kéo theo nhu cầu hưởng thụ của con người cũng ngày càng lớn. Bây giờ con người không chỉ có nhu cầu đơn giản như ăn no, mặc ấm mà còn là hướng tới nhu cầu được ăn ngon, mặc đẹp.

Con người đã biết cách hưởng thụ những thú vui trong cuộc sống, biết làm phong phú hơn đời sống tinh thần của mình bằng những hoạt động giải trí phi vật chất. Cũng như một quy luật của xã hội, cuộc sống giàu có đi kèm với những giá trị mới đã làm phát sinh ra nhiều nghi lễ, nhiều nhu cầu giải trí mới mẻ.

Con người làm ra nhiều của cải hơn, thu nhập tăng cao muốn được mở rộng nhu cầu giải trí về tinh thần (nhiều khi không lành mạnh và không văn hóa) để có thể tái sản xuất sức lao động.

“Nước nổi” thì tất nhiên là “bèo nổi”. Trong cuộc sống thường ngày, có quá nhiều vấn đề đã phát sinh từ trong cuộc sống giàu có của con người. Con người đã quan tâm nhiều thứ khác hơn cả ngoài vấn đề cơm, áo, gạo, tiền. Người ta đã quan tâm hơn tới đời sống tinh thần nhiều hơn. Con người vì sự “phú quý” ấy của mình đã làm xuất hiện hơn nhiều “lễ nghĩa” mới.

Thứ hai, “lễ nghĩa sinh phú quý”

Chúng ta đã quá quen với việc “phú quý sinh lễ nghĩa” nhưng trong sự vận động liên tục của xã hội hiện nay, với sự thay đổi toàn diện ở trong mọi lĩnh vực của đời sống con người thì có nhiều khi lại trở thành “lễ nghĩa sinh phú quý”.

“Lễ nghĩa” có thể tạo cho con người 1 cuộc sống giàu sang. Ý thức con người cũng có tác dụng chính để tạo ra của cải vật chất cho con người. Tuy nhiên, điều này sẽ chỉ được hiểu và đúng trong một số điều kiện và hoàn cảnh nhất định mà thôi. Ví dụ như mối quan hệ giữa văn hóa và nền kinh tế. Nói đến kinh tế và kinh doanh tức là đang nói đến những hoạt động có thể thu lại lợi nhuận. Còn nói đến văn hóa là nói đến những cái đúng, cái đẹp, cái tốt, nghĩa là nói đến những phẩm chất thuộc vào phạm trù đạo đức trong các mối quan hệ giữa người với người, giữa con người với tự nhiên cũng như là trong sự tu dưỡng không ngừng để mong tiến tới nhằm hoàn thiện bản thân.

Đôi khi lễ nghĩa lại là thứ sinh ra phú quý
Đôi khi lễ nghĩa lại là thứ sinh ra phú quý

Lâu nay, trong nhận thức của chúng ta thì văn hóa thường là thứ “bấu víu” vào kinh tế. Nhưng đã đến lúc chúng ta cần phải mạnh dạn để thay đổi tư duy, rằng chính “lễ nghĩa cũng sinh ra phú quý”. Phải thấy 1 điều rằng chưa bao giờ mà du lịch có thể tạo ra hiệu quả kinh tế cao như lúc này. Và từ đó, hãy mạnh dạn đầu tư vào nền văn hóa. Thực tế thì văn hóa vẫn đang mang lại lợi nhuận như là những: Di sản văn hóa nhã nhạc cung đình Huế, phố cổ tại Hội An, không gian văn hóa cồng chiêng ở Tây Nguyên,… đang trực tiếp mang lại 1 nguồn lợi lớn cho đất nước, mang lại thu nhập cho rất nhiều người. Đầu tư cho con người, cho giáo dục cũng chính là cách để tạo nên những giá trị phát triển nhằm nâng cao chất lượng dân trí và làm nền tảng cho sự phát triển kinh tế.

Xem thêm: Dĩ hòa vi quý nghĩa là gì? Ngày nay có nên sống dĩ hòa vi quý hay không?

Phú quý sinh lễ nghĩa, bần cùng sinh đạo tặc có nghĩa là gì?

Như đã giải thích ở trên thì “phú quý sinh lễ nghĩa” là khi con người ta giàu có thì sẽ sinh ra các nghi thức, lễ nghĩa. Còn nghèo khổ thì lại sinh ra những kẻ xấu tính, xã hội xuất hiện thêm nhiều kẻ ăn cắp, ăn trộm hay thậm chí là cả g.i.ế.t người.

Cần phải hiểu đúng về phú quý sinh lễ nghĩa

Ngày nay dù đã có nhiều thay đổi về quan niệm xã hội, phong tục, cách sống, văn hóa nhưng “lễ nghĩa” vẫn là một thứ công cụ để duy trì trật tự xã hội, vì con người sống trong xã hội văn minh hiện đại vẫn cần phải gìn giữ truyền thống xưa.

Tuy nhiên, có lúc, có nơi các lễ nghĩa hình như đã đi “quá đà” so với cần thiết. Ngay cả ở nông thôn, nhiều nơi vẫn tổ chức đám cưới, đám ma, cúng 50 ngày, 100 ngày, mừng nhà mới, mừng con đi học đại học, mừng trẻ đầy cữ, đầy năm, khánh thành nhà thờ,… vô cùng đình đám.

Nhiều đám, trước đây chỉ có trà nước thì nay cũng đặt cỗ bàn. Đám cưới có nơi làm đến hàng trăm mâm, các đám khác cũng có hàng chục mâm có lẻ. Nhà này làm được, mà nhà kia không làm được cũng thấy áy náy do đó nhà sau lại muốn làm to hơn nhà trước, sang hơn nữa.

Ngoài ra còn tồn tại rất nhiều hiện tượng “lễ nghĩa” khác xuất phát từ chính cuộc sống “phú quý” quá mức của con người. Rõ ràng, khi cuộc sống đang cần được cải thiện thì con người sẽ càng chú trọng đến đời sống văn hóa, tinh thần. Nhiều nghi thức, lễ nghĩa được con người đề ra để làm phong phú đời sống của họ là điều dễ hiểu nhưng cũng cần có chừng mực.

Lễ nghĩa rườm rà thể hiện trong những bữa tiệc đình đám không cần thiết
Lễ nghĩa rườm rà thể hiện trong những bữa tiệc đình đám không cần thiết

Vì vậy, chúng ta cần phải hướng đến việc tạo ra những giá trị văn hóa, tinh thần mới mẻ, có tác dụng xây dựng 1 nếp sống đẹp, giá trị chuẩn mực cho đạo đức, hạn chế những “lễ nghĩa” quá rườm rà, đang trực tiếp làm xói mòn đi những truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc.

Bài viết trên đây của chúng tôi hẳn đã giúp người đọc hiểu được thành ngữ phú quý sinh lễ nghĩa là gì cũng như quan điểm mà nó muốn truyền đạt đến chúng ta. Từ đó rút ra được những bài học có ý nghĩa với chính bản thân mình.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *